Dodał admin, 2008-06-26 Autor / Opracowanie: Sylwester Legut

Nieopodal Rzymu w samym sercu włoskiego buta znajduje się kraina o nazwie Ciociaria. W tłumaczeniu entymologicznym nazwa „ciocia” określa miękkie skórzane obuwie wiązane długim paskiem

owijającym nogi ponad kostki i zakończone dlugim, zadartym noskiem. Ciocie używane byly przez grupy etniczne zamieszkujące górzyste tereny środkowej i poludniowej części Apenin, oraz Albanii, Grecji i Macedonii. Według Wergiliusza skórzane kierpce nosili także niektórzy rzymscy legioniści. Ciociaria zajmuje obszar 3.4000 km kwadratowych, 91 gmin należących do powiatowego miasta Frosinone i województwa Lacjum, którego stolicą jest – Rzym. Gminy położone na wysokości powyżej 500 m n.p.m. zrzeszone są (docelowo 19 gmin) w XII Związku Gmin Górskich – Monti Ernici (Góry Herników). Stowarzyszenie ma na celu rozwój i waloryzację obszarów górskich, promowanie ich bogactw i dostosowywanie ustawodastwa do ich potrzeb.

Protoplaści rzymscy.
Na przestrzeni tysięcy lat obszar obecnej Ciociarii zamieszkiwany był przez różne ludy - tworząc olbrzmią „Operę historii”. Niezaprzeczalnym świadkiem mijających epok są pozostałe dziś pamiątki architektury, folkloru, obrzędów religijnych, praw i reguł świeckich, a także żywej filozofii bohaterów calej Europy.
Odkryta w okolicy miasta Ceprano skamieniała czaszka sięga 800.000 lat, lecz tak odległe czasy określają nam
tylko tranzytowy charakter przemieszczających się myśliwych w poszukiwaniu pokarmu. Pierwsze kamienne osady zakładane były przez rolników i pasterzy między epoką brązu i żelaza. Przybyłe cywilizacje na teren obecnej Ciociarii pochodziły z Azji Mniejszej (Pelazgowie, Etruskowie) i pozostawiły po sobie ślady historii, które istotnie wpłyneły na rozwoj „wiecznego miasta”.
Hernicy - przybyli tutaj już w epoce żelaza i uznani są za jaden z najbardziej antycznych ludów italskich środkowo południowego Lacjum. Głównymi osadami tworzącymi konfederacje były: Anagni (Capitulum Hernicum), Alatri, Ferentino i Veroli. Miasta warowne położone były na wzgórzach dominując nad żyzną i bogatą w uprawę doliną Sacco. Hernicy przychylni byli rozwojowi Rzymu, który na przełomie VIII i VII wieku przed Chrystusem uwikłany był w wiele wewnętrznych sporów, które wynikały z braku konkretnej tożsamości terytorialnej i przywódczej podzielonego królestwa. Według lokalnej historii pewien Laevus Cispius z Anagni miał pomóc królowi rzymskiego EkswilinuTullio Ostilio w wojnie przeciwko osadzie Alba Longa (prastarych Latynów). Na długo w antycznym Rzymie część zbocza Ekswilinu nosiła imię bohatera - Cispio. Pisząc w tytule „protoplaści rzymscy” miałem na uwadze podkreślenie olbrzymiego wkładu Herników w narodziny Rzymu, jednakże lud ten był jednym z wielu wspierających tworzącą się stolicę przyszłego imperium.
Nie można pominąć w historii Ciociarii Wolsków, Samnitów, Aurunków, Auzonów, Ekwów i innych mniejszych ludów.
Wolskowie - zamieszkiwali głównie tereny doliny Liri. Prężne kontakty handlowe i kulturowe z mieszkańcami Kampanii, oraz chłonność cywilizacji etruskiej dały prawdziwy początek regionalnej kultury środkowej Italii. Dziś prace archeologiczne na tym terenie potwierdzają ten fakt nazwą - „cultura della Valle dei Liri”(VI – V wiek przed Chrystusem).
Samnici zajmowali tereny między Hernikami i Wolskami odpowiednio do dzisiejszych miast Atina, Cassino i Arpino, aż po tereny ekspansji rzymskiej. Samnitów nałatwiej okreslić mianem wojowników, ludzi oręża i wroga rzymskiego. W ciągłych konfliktach z Rzymem Samnici szukali także i kompromisu terytorialnego, który nastąpił w IV wieku przed Chrystusem poprzez podpisanie traktatu wpływów rzymskich i konfederacji samnickiej na terenie Ciociarii. Niestety jeszcze w tym samym wieku traktat ten został pogwałcony wielokrotnie przez Rzym.Rosnąc w siłę w 328 roku przed Chrystusem ustala nowe granice kolonii łacińskiej na rzece Liri - Fregellae(dziś Ceprano). Samnici tym samym zepchnięci zostają na południe do regionu Kampanii, a Wolskowie zostają w strefie rzymskiej. Oczywiście gorycz i klęski wojen terytorialnych dotyczyły także rzymian, lecz ostatecznie w czasie rządów republiki wszystkie wspomniane ludy ulegają woli rzymskiej.Czas dominacji Rzymu na terenie Ciociarii, to stały rozwój urbanistyczny, kulturowy, prawny, a ponadto protekcja coraz większego mocarstwa. Oczywista romanizacja regionu pozwala w następnych epokach na uzyskanie obywatelstwa rzymskiego i uczestniczenie w życiu politycznym imperium.W Ciociarii nieopodal miasta Arpino urodził się wielki wódz Rzymu, Gajusz Mariusz. Konsul u schyłku republiki i reformator wojska, Który przekształcił armię obywatelską w zawodową. Wybitny mówca rzymski, popularyzator filozofii greckiej i polityk Marcus Tullius Cicero – Cyceron, także pochodził z miasta Arpino. Trzy pierwsze miesiące kalendarza juliańskiego zapisane zostały w mieście Veroli. Fasti Verolani, tak nazywają się kamienne tablice na których wyryte są litery łacińskie kalendarza.

Sylwester Legut