Dodał admin, 2008-04-16 Autor / Opracowanie: Alicja Pęska

Wyspiarskie położenie Kraju Wschodzącego Słońca i związane z tym geograficzne odseparowanie w zasadniczy sposób determinowało trwającą przez stulecia izolację kulturową, zakończoną w połowie XIX w.

Rozwój kontynentu jest nierównomierny, cechują go ogromne kontrasty; obok państw wysoko uprzemysłowionych, o wysokim poziomie dochodu narodowego, jak Japonia, Brunei, Korea Płd., Malezja, Singapur, Tajwan (“tygrysy azjatyckie”), Izrael, Kuwejt, występują tu również strefy prawdziwej nędzy i zacofania cywilizacyjnego, np. Bangladesz, Kambodża, Laos, Bhutan, Mongolia.
Zanim Japonia stała się mocarstwem gospodarczym przeszła przez wiele kryzysów, upadków, wzlotów, zmian  rządów i reform.
     W pierwszej połowie XIX wieku Japonia, skuteczniej niż jakikolwiek inny kraj na Wschodu, utrzymywała politykę niedopuszczania na swój obszar wpływów zagranicznych- zwłaszcza zachodnich. Już na początku XVII wieku rządzący ród Tokugawa wprowadził zakaz handlu zagranicznego i zabronił Japończykom wyjeżdżać za granicę. Społeczeństwo składało się ze sztywnych klas społecznych, czy też kast, pod pewnymi względami przypominającymi feudalizm średniowiecznej Europy. Poziom techniki był w przybliżeniu taki, jak w Europie na początku XVII wieku. Jednak mimo tych wszystkich ograniczeń poziom zorganizowania gospodarki był wyjątkowo wysoki- z aktywnymi rynkami i systemem kredytowym.
    W 1853 roku i powtórnie w 1854 roku komodor Matthew Perry, dowodzący eskadrą okrętów wojennych USA, wpłynął do Zatoki Tokijskiej i grożąc zbombardowaniem miasta zmusił sioguna z rodu Tokugawa do nawiązania stosunków dyplomatycznych i handlowych ze Stanami Zjednoczonymi. Wkrótce potem podobne przywileje uzyskały inne państwa zachodnie. Kluczowe postanowienia tych nierównych traktatów zabraniały Japonii pobierania ceł wyższych niż 5% wartości towaru i przyznawały cudzoziemcom prawo eksterytorialności. Słabość, jaką okazał siogunat rodu Tokugawa wobec zakusów Zachodu, doprowadziła do zamieszek skierowanych przeciw cudzoziemcom i do ruchu na rzecz przywrócenia cesarzowi, od wieków wykonującemu jedynie funkcje ceremonialne, centralnej pozycji we władzach państwa. Ruchowi temu, któremu przewodzili ambitni młodzi samurajowie, pomogło wstąpienie w 1867 roku na tron energicznego, inteligentnego i młodego cesarza Mutsuhito. W następnym roku partia cesarska zmusiła sioguna do abdykacji i wprowadziła cesarza do Tokio – de facto stolicy kraju. Wydarzenia te, oznaczające narodziny Japonii nowożytnej, zyskały nazwę restauracji Meiji. Era Meiji trwała od 1868 roku do śmierci Mutsuhito w roku 1912.
    Natychmiast po dojściu do władzy nowy rząd zmienił tonację ruchu antycudzoziemskiego. Zamiast próbować usunąć cudzoziemców, Japonia współpracowała  z nimi, zachowując jednak uprzejmy dystans. Zlikwidowano dawny system feudalny i zastąpiono go silnie scentralizowaną urzędniczą administracją wzorowaną na systemie francuskim, za armią typu pruskiego i marynarką wojenną typu brytyjskiego. Metody działania przemysłu i finansów zapożyczono z wielu różnych krajów, ale zwłaszcza z USA. Inteligentni młodzi ludzie udawali się za granicę, by studiować zachodnie metody działalności politycznej i rządzenia w celu zastosowania najefektywniejszych z nich w Japonii. Utworzono, wzorowane na zachodnich, nowe szkoły i uczelnie. Sprowadzono zagranicznych ekspertów, by uczyli swych specjalności Japończyków. Rząd dbał jednak, by wyznaczać im ściśle określony czas pobytu, i pilnował, by po upływie tego terminu opuszczali kraj- miało to zapobiegać zdobywaniu przez nich dominującego wpływu.
    Jednym z najtrudniejszych problemów, przed jakimi stanął nowy rząd, była kwestia finansów. Problemy finansowe były z jednym powodów niezadowolenia z rządów rodu Tokugawa i nowy rząd Meiji odziedziczył po starym reżimie masę niewymienialnego pieniądza papierowego, którą zmuszony był jeszcze sam zwiększać przez pierwsze lata przeobrażeń. W 1873 roku rząd wprowadził jednak podatek gruntowy wymierzany na podstawie potencjalnej produkcyjności ziemi uprawnej, bez uwzględniania jej produkcyjności rzeczywistej. Miało to podwójny efekt pozytywny. Z jednej strony zapewniało państwu stałe dochody, a z drugiej- gwarantowało najlepsze wykorzystanie gruntów, ponieważ rolnicy niezdolni do zmaksymalizowania dochodów albo tracili ziemie, albo musieli ją sprzedać tym, którzy potrafili to uczynić.