Dodał admin, 2008-01-05 Autor / Opracowanie: Barbara Świeciak

Nazwa „witamina” została wymyślona przez polskiego biochemika Kazimierza Funka, który to w 1911r. z otrąb ryżowych wyodrębnił substancję, której brak powoduje chorobę beri

Do optymalnego wykorzystania spożytego pożywienia i utrzymania ciągłości procesu przemiany materii niezbędne są w i t a m i n y (łac.: vita  życie, amina  związek chemiczny zawierający grupę aminową). Nazwa „witamina” została wymyślona przez polskiego biochemika Kazimierza Funka, który to w 1911r. z otrąb ryżowych wyodrębnił substancję, której brak powoduje chorobę beri  beri, a w 1912r. substancję tę nazwał witaminą. Witaminy to związki organiczne o bardzo zróżnicowanej budowie. Mimo, iż nie są źródłem energii, ani materiałem budulcowym w organizmie człowieka, regulują zachodzące procesy i dlatego nazywa się je składnikami regulującymi. Dzienne zapotrzebowanie na witaminy jest niewielkie i liczone w miligramach (mg), a nawet w mikrogramach. Przedawkowanie, niedobór lub brak jakiejś z witamin (po wyczerpaniu zapasów organizmu) prowadzi do jednostek chorobowych, które w zależności od zaawansowania nazywamy:

Hiperwitaminoza - wywołana nadmiarem witamin w organizmie, dotyczy przede wszystkim witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E, K;

 Hipowitaminoza - wywołana zbyt małą ilością jednej lub kilku witamin w organizmie, występuje na skutek niedoboru witamin w diecie, działania leków albo zwiększonego zapotrzebowania w przebiegu chorób lub w czasie ciąży;

 Awitaminoza - wywołana przez niedobór witamin, powoduje różne zakłócenia przemiany materii.
Witaminy dzieli się na rozpuszczalne w tłuszczach i rozpuszczalne w wodzie.
Witaminy r o z p u s z c z a l n e w t ł u s z c z a c h trawione są tylko w żółci, a ich nadmiar nie może być szybko usunięty z organizmu, ponieważ magazynowane są w ustroju. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach to:

Witamina A - nazywana jest „witaminą wzrostową” (działa z hormonem wzrostu), jedna z najwcześniej odkrytych witamin, jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania rogówki oraz komórek nabłonka, a poprzez to wzroku, korzystnie wpływa na wzrost i odtwarzanie kości zębów, pełni ważną rolę w syntezie hormonów i ich regulacji, ma właściwości przeciwnowotworowe; witamina A znajdująca się w kosmetykach, właściwie dozowana, wykazuje korzystny wpływ na skórę, włosy i paznokcie; najbogatszym źródłem witaminy A są warzywa i owoce, a także mleko, ser, masło, jaja, tłuste mięso; zbyt wysokie spożycie witaminy A jest toksyczne; jej niedobór, a także nadmiar powoduje utratę apetytu, suchość i świąd skóry, wypadanie włosów, gorsze gojenie się ran, „kurzą ślepotę” oraz zahamowuje wzrost; skutkiem niedoboru tej witaminy jest również anemia, paraliż, zaś z powodu nadmiernego spożywania dużych jej ilości powoduje zatrucie; spożyta z pożywieniem w 80 % ulega wchłanianiu, pozostałe 20 % w ciągu 1 - 2 dni wydalane jest z kałem;

Witamina D - nazywana jest „kalcyferolem” (łac.: calcium  wapń), a także „witaminą przeciwkrzywiczną”; odgrywa podstawową rolę w procesie budowy kości i zębów poprzez wspomaganie wchłaniania wapnia i fosforu, wpływa na prawidłowe działanie systemu nerwowego, zapobiega wystąpieniu u dzieci krzywicy; może być wytwarzana przez światło słoneczne, co wyróżnia ją spośród innych witamin; dobrym źródłem tej witaminy są żółtka jaj, mleko, masło, śmietana, tłuste ryby, tran, wątroba; niedobór witaminy D powoduje obniżenie poziomu wapnia i osłabienie rozwoju kości oraz zwiększenie ryzyka powstawania komórek nowotworowych, zaś nadmiar jest niebezpieczny, gdyż spożywana w ilościach większych od zalecanych może okazać się toksyczna, czego skutkiem jest powstanie ryzyka zawału, miażdżycy lub kamicy nerkowej; długo utrzymywane w organizmie stężenie toksyczne powoduje odkładanie się wapnia w tkankach miękkich, a w konsekwencji prowadzi do śmierci;