Dodał admin, 2007-10-06 Autor / Opracowanie: Bednar

Model samorządu terytorialnego przyjęty w Rzeczypospolitej najpierw w wyniku reformy gminnej z 1990 roku, a następnie reformy samorządowej z 1998 roku nawiązuje do wielu tradycji z czasów II RP

 Zadania gminy wykonywane są w różnych formach, również w formie decyzji administracyjnych, nazwanych w ustawie decyzjami w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej. Kompetencje do ich wydawania, zarówno w zakresie spraw własnych, jak i zleconych, ustawa o samorządzie gminnym przyznaje wójtowi lub burmistrzowi. Wójt lub burmistrz mogą upoważnić swoich zastępców lub innych pracowników urzędu gminy do wydawania decyzji.
Wysoko postawionymi urzędnikami w hierarchii urzędu gminy są sekretarz gminy i skarbnik gminy. Przedmiotem ich działania jest organizacyjne i finansowe zabezpieczenie urzędu gminy, a także uczestnictwo w pracach rady gminy bez prawa głosowania. Sekretarz gminy jest głównym organizatorem działalności gminy, zajmując się jej sprawami organizacyjnymi, a zwłaszcza terminowym i prawidłowym załatwianiem spraw, przestrzeganiem regulaminu urzędu gminy i instrukcji kancelaryjnej. Wykonuje także inne zadania w ramach upoważnień przez wójta. Skarbnik gminy jest czołowym urzędnikiem prowadzącym sprawy finansowe gminy i zarazem głównym księgowym budżetu gminy. Zajmuje się sprawami budżetu gminy, czyli wykonuje czynności związane z przygotowanie projektu budżetu, jego realizacji i sporządzania sprawozdania z wykonania budżetu gminy.
Urząd gminy jest wyodrębnionym aparatem administracyjnym powołanym do wykonawstwa zadań i kompetencji gminy, rady gminy, i wójta gminy. Posiada zasoby materialne takie jak budynek czy sprzęt techniczny i ludzkie czyli urzędnicy i pracownicy komórek organizacyjnych. Urzędnicy nie mają uprawnień władczych, działają jedynie w imieniu wójta i z jego upoważnienia. Urząd gminny obsługuje też radę gminy i jej organy pomocnicze. Strukturę organizacyjną i zasady funkcjonowania urzędu gminy określa regulamin organizacyjny uchwalony przez radę gminy na wniosek wójta.
Jednostkami pomocniczymi gminy są sołectwa, dzielnice i osiedla. Obejmują one zwarte terytorium i zamieszkała na nim ludność. Jednostki pomocnicze tworzy gmina w drodze uchwały rady gminy, która stanowi statut odrębny każdej jednostki pomocniczej określający organizację i zakres działania danej jednostki pomocniczej. W sołectwie organem uchwałodawczym jest zebranie wiejskie, a władzę wykonawczą stanowi sołtys, którego działalność jest wspomagana przez radę sołecką. Sołtys i członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Organem uchwałodawczym w dzielnicy i osiedlu jest rada w liczbie nie większej niż 21 osób. Sposób wybierania rady określa rada gminy. Organem wykonawczym w osiedlu i dzielnicy jest zarząd na czele z przewodniczącym. Organem uchwałodawczym w osiedlu może być zebranie mieszkańców. Władze sołectwa, dzielnicy i osiedla nie jest zbyt duża, ale organy mają pewne uprawnienia i możliwości działania na rzecz społeczności miejscowej.