Dodał admin, 2008-04-16 Autor / Opracowanie: Alicja Pęska

Wyspiarskie położenie Kraju Wschodzącego Słońca i związane z tym geograficzne odseparowanie w zasadniczy sposób determinowało trwającą przez stulecia izolację kulturową, zakończoną w połowie XIX w.

    Inną dużą pozycją eksportu rolnego była herbata. We współczesnych latach ery Meiji dorównywała znaczenia jedwabi, ale jej waga stopniowo malała w miarę wzrostu liczebności i dochodów mieszkańców kraju. To samo- a nawet w jeszcze większym stopniu odnosi się do ryżu. Chociaż początkowo pewne jego niewielkie ilości eksportowano, liczba ludności tak rosła, że po koniec XIX wieku Japonia musiała część swego spożycia tego zboża pokrywać z importu.
    Chociaż wprowadzenie elementów techniki zachodniej odbywało się głównie z inicjatywy rządu, nie zamierzał on ograniczać przedsiębiorczości prywatnej. Przeciwnie, jedno z haseł brzmiało: „ Rozwijaj przemysł i pobudzaj przedsiębiorczość”. Gdy tylko kopalnie, wzorcowe fabryki i inne zakłady zaczynały już należycie działać, rząd sprzedawał je prywatnym spółkom.
    Największe postępy czynił przemysł bawełniany. Technika była stosunkowo prosta i przemysł ten zatrudniał tanich, niewykwalifikowanych robotników- głównie kobiety i dziewczęta. W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku podbił rynek krajowy, a w 1900 roku przędza i tkaniny bawełniane stanowiły 13% japońskiego eksportu. Największymi rynkami zbytu były Chiny i Korea, importując tanią, nieobrobioną przędzę do ręcznego tkania w gospodarstwach chłopskich.
    Przemysł ciężki- hutnictwo żelaza i stali, przemysł maszynowy i przemysł chemiczny- rozwijał się wolniej, a i to dzięki dużym subsydiom i ochronie celnej, ale w roku 1914 roku Japonia była w tych dziedzinach w dużej mierze samowystarczalna.  Pierwsza wojna światowa oczywiście bardzo zwiększyła zapotrzebowanie na produkty przemysłu ciężkiego, a jednocześnie otworzyła nowe rynki zbytu. W istocie wojna przyniosła ogromne korzyści całej japońskiej gospodarce. W ostatnich latach przedwojennych japoński bilans handlowy zamykał się dużym deficytem, ale związany z wojną wzrost popytu i przestawienie się przemysłu europejskiego na produkcję na potrzeby wojny umożliwiły producentom japońskim szybką ekspansję na rynki zagraniczne. Dzięki przystąpieniu do wojny po stronie aliantów Japonia zyskała możliwość przejęcia niemieckich kolonii na Pacyfiku i niemieckich koncesji w Chinach. Udział eksportu w tworzeniu produktu narodowego brutto, wynoszący w latach osiemdziesiątych XIX wieku 6-7% a w pierwszym dziesięcioleciu XX wieku około 15%, skoczył już w 1915 roku do 22%.
    W ciągu mniej więcej 50 lat od burżuazyjnej rewolucji Meiji Japonia stała się krajem kapitalistycznym, o nowoczesnym, silnie skoncentrowanym przemyśle, który po pierwszej wojnie światowej dorównywał już w wielu dziedzinach przemysłowi europejskiemu. Szybki rozwój przemysłu osiągnięto jednak kosztem niesłychanego wyzysku proletariatu i chłopstwa, co poważnie ograniczyło chłonność rynku wewnętrznego. Toteż rozwój gospodarki japońskiej uzależniony był silnie od obcych rynków, a handel zagraniczny stanowił czynnik tworzenia dochodu narodowego. Od początku też polityka państwa, a następnie i monopol, skierowana była na opanowanie zewnętrznych rynków zbytu i dostaw surowców wszelkimi możliwymi sposobami, przy zastosowaniu umów i układów gospodarczych, niekiedy dyktowanych z pozycji siły, jak np. układ z Chinami z 1915 roku oraz przez wojny zaborcze.
    Polityka agresji imperialistycznej, kontynuowana po pierwszej wojnie światowej, nasiliła się w latach trzydziestych XX wieku. Dodatkowym bodźcem były trudności ekonomiczne, spowodowane załamaniem się kapitalistycznej gospodarki światowej w 1929 roku. Załamanie to wywołało poważne komplikacje w handlu zagranicznym Japonii, odbiło się na całokształcie jej gospodarki narodowej.
Japonia była wielkim eksporterem wyrobów tekstylnych oraz towarów produkowanych przez niektóre gałęzie nowoczesnego przemysłu, jak rowery, zegarki, importowała zaś na dużą skalę surowce i urządzenia techniczne. Pod wpływem kryzysu światowego nastąpił gwałtowny spadek japońskiego eksportu, podczas gdy import surowców, a nawet artykułów żywnościowych, pozostał koniecznością. W tych warunkach wzrosły tendencje imperialistyczne, surowce i artykuły, których importu nie można było opłacić eksportem własnych towarów, starano się zdobyć przez podboje, ekspedycje kolonialne w Mandżurii, a potem w Chinach, z perspektywą ataku na wschodnie tereny ZSRR oraz penetracji na teren Azji Południowo- Wschodniej i wysp Pacyfiku.