Dodał admin, 2007-12-31 Autor / Opracowanie: Dominika

W dużym uproszczeniu układ pokarmowy składa się z jamy ustnej, przełyku, żołądka, jelit oraz odbytu. Pożywienie, które spożywamy przechodzi przez przełyk do żołądka.

Istotny jest takt, iż odbytnica nie przylega bezpośrednio do gruczołu krokowego. Otaczająca odbytnicę z przodu tkanka łączna grubieje i tworzy przegrodę odbytniczo-pęcherzową , ustawioną w płaszczyźnie czołowej. Przegroda ta dochodzi ku dołowi do środka ścięgnistego krocza.
Odbytnica jest również wygięta w płaszczyźnie czołowej, wykazując 3-4 niestałe wygięcia. W bańce odbytnicy widoczne są fałdy poprzeczne (od 3 do 5). Najczęściej występują trzy fałdy
• fałd górny, który znajduje się w odległości 10-11 cm od odbytu;
• fałd środkowy (tzw. fałd Kohlrauscha) w odległości 7-8 cm;
• fałd dolny 5-6 cm od odbytu.
Palec w czasie badania przez odbytnicę (per rectum) dochodzi na głębokość około 8 cm, czyli do poziomu fałdu środkowego Kohlrauscha.
W kanale odbytowym, czyli w części odbytowej wyróżniamy trzy strefy:
• Strefę (pas) słupów odbytowych - zawiera 5-10 słupów odbytowych o wysokości około 2 cm. Są to podłużne fałdy błony śluzowej, wywołane przez sploty żylne i mięśniówkę o przebiegu podłużnym. Dolne końce słupów odbytowych łączą się z sobą za pomocą zastawek odbytowych, odgraniczających zatoki odbytowe. W strefie słupów odbytowych znajduje się przejście nabłonka wielowarstwowego płaskiego w nabłonek walcowaty. Przejście to leży wzdłuż tzw. kresy grzebieniastej.
• Strefę (pas) splotu odbytniczego, tzw. obwódka odbytnicza. Znajduje się tuż poniżej słupów odbytowych. Ma wysokość około l cm. Jest ona uwypuklona do światła kanału odbytowego, co wynika z napięcia mięśni zwieraczy odbytu.
• Strefę skórną - miejsce przejścia śluzówki w skórę.
Na przekroju poprzecznym odbytnicy wyróżniamy następujące warstwy:
• Błonę śluzową - charakteryzuje się ona brakiem kosmków, zawiera liczne komórki kubkowe, produkujące śluz oraz dość dużo grudek chłonnych.
• Błonę podśluzową - zawiera splot żylny odbytniczy wewnętrzny
• Błonę mięśniową, która jest znacznie grubsza niż w pozostałych częściach jelita:
a) wewnątrz leży warstwa okrężna; mięśniówka gładka tej warstwy tworzy mięsień zwieracz wewnętrzny odbytu,
b) zewnętrznie położona jest warstwa podłużna.
• Otrzewna lub łącznotkankowa przydanka - zawiera splot żylny odbytniczy zewnętrzny oraz naczynia tętnicze i chłonne. Odbytnica jest pokryta przez otrzewną jedynie częściowo. Pokryte są ściany: przednia i boczne w górnym odcinku części miednicznej, po czyni otrzewna przechodzi na ścianę tylno-boczną miednicy. Ku przodowi otrzewna schodząc z odbytnicy, przesuwa się na narządy miednicy mniejszej, leżące do przodu od niej. U mężczyzn przechodzi na tylną powierzchnię pęcherza moczowego (na wysokości ujść pęcherzowych moczowodów), wyścielając zagłębienie odbytniczo-pęcherzowe. U kobiet otrzewna z odbytnicy przechodzi na tylne; sklepienie pochwy, część nadpochwową szyjki macicy oraz tylną ścianę trzonu macicy, wyścielając zagłębienie odbytniczo-maciczne.
Od zewnątrz na wysokości strefy splotu odbytniczego znajduje się mięsień poprzecznie prążkowany - mięsień zwieracz zewnętrzny odbytu - który otacza od zewnątrz kanał odbytowy i wpukla do wnętrza tę strefę. Ściana odbytnicy jest nieco odmienna od ściany pozostałych odcinków jelita grubego; brak w niej taśm; warstwa mięśniówki podłużnej jest, równomierna, z tego powodu brak też jest wypukleń okrężnicy i wcięć pół-księżycowatych; brak również przyczepków sieciowych.